Xuất khẩu nông sản 'lật ngược thế cờ' đạt kim ngạch xuất khẩu tới 70 tỉ USD ra sao?

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kết quả trên là nhờ nhiều nguyên nhân, trong đó có việc chủ động xây dựng và triển khai các kế hoạch ứng phó với diễn biến thuế quan, xử lý các sự cố về an toàn thực phẩm, tháo gỡ rào cản kỹ thuật, giải quyết vụ việc liên quan đến xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc...

Xuất khẩu rau quả ngược dòng ngoạn mục

Trong bức tranh xuất khẩu nông sản năm 2025, rau quả tiếp tục là ngành hàng tăng trưởng nổi bật khi mang về tới 8,6 tỉ USD, tăng gần 20% giữa biến động. Đây là năm thứ 3 liên tiếp xuất khẩu rau quả lập kỷ lục mới và giữ vững đà tăng trưởng hai con số.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), năm 2025 Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam khi chiếm hơn 60% thị phần. Với thị trường Mỹ, dù chịu tác động từ chính sách thuế quan song xuất khẩu rau quả sang thị trường này vẫn tăng hơn 50%, đạt khoảng 500 triệu USD.

Ngoài ra,

Không chỉ rau quả lập kỷ lục, xuất khẩu thủy sản cũng về đích với 11,32 tỉ USD - cao nhất từ trước đến nay. Ông Nhữ Văn Cẩn, Phó cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhận định kết quả này là sự nhanh nhạy, linh hoạt của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh Mỹ áp thuế đối ứng, điều tra chống bán phá giá tôm...

"Khi có thông tin Mỹ sắp áp thuế đối ứng, doanh nghiệp đã đẩy hàng trước và khi áp thuế chính thức thì giá trị xuất khẩu giảm dần ở những tháng cuối năm.

Một điểm nữa là sự dịch chuyển thị trường xuất khẩu. Trong 11 tháng năm 2025, Trung Quốc đã vượt lên thành thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam khi chiếm 20,2% thị phần, Mỹ xuống thứ 2, chiếm khoảng 17% thị phần. Nhật Bản đứng thứ 3 với kim ngạch 1,6 tỉ USD", ông Cẩn nói.

Đáng chú ý là xuất khẩu tôm hùm tăng đột biến (chủ yếu sang Trung Quốc).

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), lý do tăng nhập tôm hùm Việt Nam là do chúng ta không bị Trung Quốc áp thuế "trả đũa" như Canada và Mỹ, giúp giá bán cạnh tranh hơn.

Cùng với đó, địa lý gần mang lại lợi thế lớn trong vận chuyển hàng sống, giúp giảm hao hụt và chi phí. Nhu cầu của người tiêu dùng Trung Quốc đang dịch chuyển mạnh sang tôm hùm xanh - phân khúc mà Việt Nam có nguồn cung dồi dào.

"Năm nay nếu không có thiệt hại do mưa lũ thì giá trị xuất khẩu tôm hùm còn tăng cao hơn nhiều", ông Cẩn nói.

Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Vasep, cho biết khi Mỹ đưa thuế đối ứng, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã có sự điều chỉnh rõ nét. Khối Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là động lực xuất khẩu lớn nhờ lợi thế thuế quan và sự ổn định của các thị trường như Nhật Bản, Canada và Úc.

Hay xuất khẩu sang EU cũng vượt 1 tỉ USD, tăng hơn 17%, trong đó các mặt hàng thủy sản nuôi trồng có lợi thế, giữa lúc hải sản khai thác vẫn chịu tác động từ thẻ vàng IUU.

Nông dân sẽ được lợi lớn hơn năm 2026 nếu đạt được mục tiêu xuất khẩu mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra: tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 73 - 74 tỉ USD.

Để đạt được mục tiêu này, bộ này cho hay sẽ hỗ trợ kết nối, thúc đẩy chế biến, tiêu thụ trong nước, triển khai các giải pháp khắc phục tình trạng dư thừa, giảm giá gây thiệt hại cho người sản xuất.

Dự báo và phối hợp với các địa phương xây dựng phương án hỗ trợ tiêu thụ kịp thời nông sản chính vụ. Phối hợp tổ chức kết nối thu mua nông sản, đẩy mạnh tiêu thụ nông sản trong các hệ thống, chuỗi siêu thị lớn, tổ chức các diễn đàn hỗ trợ kết nối tiêu thụ nông sản... Đồng thời, sẽ mở cửa các thị trường mới như Trung Đông, châu Phi...

Ở góc độ ngành hàng, ông Đặng Phúc Nguyên cho biết xuất khẩu rau quả năm 2026 đạt 9 - 10 tỉ USD là hoàn toàn khả thi bởi hiện tại chưa xuất hiện rào cản nào mới, "năm 2025 có nhiều rào cản, chúng ta đã vượt qua được, năm 2026 nếu có thì cũng không thể làm khó được".

Thị trường Trung Quốc vẫn là thị trường chủ đạo. Trong khi việc đáp ứng các tiêu chuẩn, quy định của Trung Quốc của chúng ta ngày càng tốt. Hơn nữa, vừa rồi chúng ta mới ký thêm nghị định thư xuất khẩu mít tươi, trước đây chúng ta mỗi năm xuất khẩu khoảng 200 triệu USD thì năm nay có thể đạt giá trị gấp đôi.

Với lĩnh vực thủy sản, bà Lê Hằng dự báo năm 2026 vẫn là giai đoạn bất ổn, khó lường bởi các chính sách thuế quan, rào cản kỹ thuật của Mỹ.

Xu hướng này đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn tại các thị trường khác như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn là nút thắt cần được tháo gỡ.

Để ngành thủy sản duy trì tăng trưởng hai con số trong năm 2026, bà Lê Hằng cho rằng cơ quan quản lý nhà nước và các DN cần có giải pháp để giữ vững thị phần tại Mỹ. Với EU, việc tháo gỡ thẻ vàng IUU tiếp tục là nhiệm vụ then chốt.