Cuộc đua không chờ đợi
Ngày 7/5, trao đổi bên lề Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Chính sách và Công nghệ nhiên liệu hàng không bền vững - Việt Nam 2026 tổ chức Đà Nẵng, ông Fabrice Espinosa- Tổng Giám đốc Hiệp hội Nhiên liệu hàng không bền vững châu Á, cho biết ngành hàng không toàn cầu hiện tiêu thụ khoảng 280 triệu tấn nhiên liệu mỗi năm.
Để đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, nhiên liệu hàng không bền vững cần đóng góp 60-70% trong toàn bộ nỗ lực giảm phát thải của ngành.
Ông Fabrice Espinosa, Tổng Giám đốc Hiệp hội Nhiên liệu hàng không bền vững châu Á, trao đổi bên lề diễn đàn.
Điều này đồng nghĩa sản lượng nhiên liệu hàng không bền vững toàn cầu phải tăng hơn 100 lần so với hiện nay. Theo ông Espinosa, đây không còn là một thay đổi mang tính kỹ thuật đơn lẻ, mà là "một cuộc cách mạng công nghiệp" với sự tham gia của nhiều quốc gia, nhiều ngành và toàn bộ chuỗi giá trị.
Cuộc đua này đã bắt đầu trên quy mô toàn cầu. Châu Âu và Anh đã ban hành quy định bắt buộc pha trộn nhiên liệu hàng không bền vững trong nhiên liệu hàng không. Mỹ triển khai nhiều chính sách ưu đãi để thúc đẩy sản xuất. Tại châu Á, nhiều quốc gia cũng tăng tốc xây dựng năng lực, từ vùng nguyên liệu, công nghệ chuyển hóa đến logistics và thị trường tiêu thụ.
Thị trường nhiên liệu hàng không bền vững toàn cầu có thể tăng từ 2,72 tỷ USD năm 2025 lên hơn 40 tỷ USD vào năm 2034. Riêng ASEAN, nếu đạt mức sử dụng 5% nhiên liệu hàng không bền vững vào năm 2030, nhu cầu có thể tương đương 8 đến 10 triệu tấn mỗi năm, tạo ra thị trường trị giá khoảng 25 tỷ USD.
Dù vậy, thực tế hiện tại vẫn còn khoảng cách rất lớn khi nhiên liệu hàng không bền vững chỉ chiếm chưa đến 1% tổng tiêu thụ nhiên liệu hàng không toàn cầu. Khoảng cách này phản ánh sự chênh lệch giữa "tham vọng chính sách và khả năng triển khai thực tế".
Ba rào cản lớn nhất hiện nay gồm giá nhiên liệu hàng không bền vững cao gấp 2 đến 5 lần nhiên liệu truyền thống, nguồn cung chưa đáp ứng nhu cầu, và các dự án đòi hỏi vốn lớn nhưng thiếu hợp đồng bao tiêu dài hạn.
Việt Nam có đủ "bài" để vào cuộc
Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công, Bộ Công Thương, nhận định dù thách thức lớn, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào thị trường nhiên liệu hàng không bền vững.
Ông Đào Duy Anh nhận định Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nhiên liệu hàng không bền vững.
Về nguyên liệu, Việt Nam có khoảng 45 triệu tấn chất thải nông nghiệp mỗi năm, 15 triệu tấn sinh khối lâm nghiệp, hơn 5 triệu tấn sắn khô, cùng hàng triệu tấn mỡ cá và dầu ăn đã qua sử dụng.
Đặc biệt, là quốc gia xuất khẩu cá tra số một thế giới, Việt Nam có nguồn mỡ cá khoảng một triệu tấn mỗi năm. Đây là một trong những nguyên liệu chất lượng cao để sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững. Vấn đề đặt ra là cần xây dựng hệ thống thu gom, tránh để nguyên liệu tiếp tục bị xuất thô ra nước ngoài.
Về năng lực công nghiệp, Nhà máy Lọc hóa dầu Bình Sơn đã xuất bán thành công lô nhiên liệu hàng không bền vững thương mại đầu tiên vào tháng 6/2025 từ hạ tầng sẵn có, cho thấy việc chuyển đổi sang nhiên liệu xanh không nhất thiết phải xây dựng mới hoàn toàn. Petrolimex Aviation cũng đã nhập khẩu và phối trộn nhiên liệu hàng không bền vững, trong khi Skypec thực hiện tra nạp thực tế tại sân bay Đà Nẵng.
Trong khi đó, ông Đỗ Hồng Cẩm cho biết, về chính sách, Chính phủ Việt Nam đã đặt mục tiêu sử dụng tối thiểu 10% nhiên liệu hàng không bền vững cho các chuyến bay chặng ngắn vào năm 2035 và 100% vào năm 2050.
Ông Đỗ Hồng Cẩm nhấn mạnh nhiên liệu hàng không bền vững là một phần quan trọng trong mục tiêu giảm phát thải của ngành hàng không.
Luật Hàng không dân dụng sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã bổ sung các quy định liên quan đến nhiên liệu hàng không bền vững và lộ trình giảm phát thải.
Từ đầu năm 2026, Việt Nam tham gia tự nguyện Corsia, cơ chế bù đắp và giảm carbon trong hàng không quốc tế của ICAO, trước khi chuyển sang giai đoạn tham gia bắt buộc từ năm 2027.
Nếu biết tận dụng thời điểm, Việt Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể trở thành điểm cung ứng nhiên liệu hàng không bền vững cho khu vực.
Nhu cầu nhiên liệu hàng không tại châu Á được dự báo tiếp tục tăng nhanh, trong khi các yêu cầu giảm phát thải ngày càng chặt chẽ hơn.
Các hãng hàng không, sân bay và nhà sản xuất sẽ cần những nguồn cung ổn định, đạt chuẩn và có chi phí cạnh tranh.
Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế thực sự, Việt Nam cần sớm tháo gỡ các nút thắt về chính sách, tiêu chuẩn, tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư và hợp đồng bao tiêu. Bên cạnh đó là việc xây dựng cơ chế liên kết vùng nguyên liệu, tránh tình trạng manh mún, đứt gãy hoặc phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu thô.
Ông Fabrice Espinosa cho rằng điều Việt Nam đang thiếu không phải là công nghệ, vốn hay nguyên liệu, mà là "sự kết nối đồng bộ giữa các quốc gia, các ngành công nghiệp và toàn bộ chuỗi giá trị".
"Câu hỏi không phải là nhiên liệu hàng không bền vững có mở rộng quy mô hay không, mà là ở đâu và ai sẽ dẫn đầu. Cánh cửa đã mở, bây giờ hãy cùng nhau hành động", ông Espinosa nhấn mạnh.
