Ngành sầu riêng cần chuyên nghiệp hơn

Ngày 16-6, giá sầu riêng trong nước có xu hướng giảm nhẹ ở một số dòng phổ thông. Theo đó, sầu riêng Thái dao động từ 51.000-79.000 đồng/kg, trong khi Ri6 ở mức 24.000-43.000 đồng/kg.

Đầu tư bài bản

Ở phân khúc cao cấp, sầu riêng Musang King được thu mua 55.000-84.000 đồng/kg, còn Black Thorn khoảng 88.000-108.000 đồng/kg. Mức giá này đã cải thiện so với giai đoạn hồi tháng 4 và tháng 5 nhưng vẫn còn cách khá xa thời kỳ đỉnh cao của thị trường. Tuy vậy, nhiều doanh nghiệp và nhà vườn vẫn tiếp tục đặt cược vào loại trái cây này nhờ tiềm năng sinh lời dài hạn.

Cuối tuần qua, trong chuyến tham quan vườn sầu riêng Bách Tùng chuyên trồng giống Black Thorn tại xã Kim Long, TP HCM, nhiều người không ngần ngại mua từ vài đến hàng chục quả mang về, dù giá bán không hề rẻ, lên tới 250.000 đồng/kg.

Nỗi sầu dai dẳng của ngành hàng sầu riêngĐỌC NGAY

Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích, chủ vườn Bách Tùng, cho biết khu đất này rộng 3 ha, trước đây trồng bơ Booth nhưng không thành công. Sau đó, bà cải tạo và chuyển sang trồng sầu riêng Black Thorn. Đến nay, nhiều cây đã 8 tuổi, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn giống Ri 6 đến 5-6 lần.

"Năm ngoái, vườn đạt năng suất khoảng 12 tấn/ha, năm nay sản lượng dự kiến còn cao hơn. Sau khi chúng tôi cải tiến quy trình canh tác, thời gian cho thu hoạch được rút ngắn từ 5 năm xuống còn khoảng 3 năm với những cây trồng mới" - bà Bích giới thiệu.

Theo chủ vườn Bách Tùng, toàn bộ khu vườn đều được đầu tư hệ thống tưới tự động, sử dụng phân bón hữu cơ nhằm bảo đảm dinh dưỡng và an toàn cho sầu riêng. "Nhờ chất lượng ổn định, nhiều đầu mối đã đặt vấn đề thu mua để cung cấp cho kênh bán lẻ cao cấp hoặc xuất khẩu. Ngay cả khi thị trường sầu riêng bước vào giai đoạn cạnh tranh mạnh hơn, vườn vẫn có lợi thế nhờ chất lượng vượt trội và khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe" - bà Bích tự tin.

Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Hiếu, Giám đốc HTX Sầu riêng Gia Bảo (TP Đồng Nai), cho biết nhiều hộ dân trong khu vực vẫn tiếp tục chặt bỏ cao su và các loại cây trồng khác để trồng sầu riêng do hiệu quả kinh tế cao hơn. Một số nhà vườn trồng Musang King hoặc Ri 6 cũng đang ghép cải tạo sang giống Dona, loại sầu riêng được thị trường Trung Quốc ưa chuộng.

Ở quy mô lớn hơn, Công ty CP Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) tiếp tục chiến lược mở rộng diện tích sầu riêng, chủ yếu tại Lào và Gia Lai. Theo kế hoạch, trong năm 2026, doanh nghiệp này dự kiến trồng thêm 700 ha và nâng tổng diện tích lên khoảng 3.000 ha vào năm 2030.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Đoàn Nguyên Đức, Chủ tịch HĐQT HAGL, cho hay các vườn sầu riêng của công ty đang bước vào vụ thu hoạch với đầu ra thuận lợi và giá bán ở mức tốt. Vì vậy, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng diện tích theo kế hoạch đã đề ra.

Theo ông Đức, lợi thế của HAGL là sở hữu quỹ đất lớn và canh tác theo tiêu chuẩn GlobalG.A.P. (Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu), qua đó đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường nhập khẩu. HAGL còn dự kiến đầu tư mạnh vào lĩnh vực hậu cần và chế biến sầu riêng, với hệ thống kho lạnh cấp đông rộng 20.000 m² cùng 3 nhà máy chế biến quy mô lớn tại Việt Nam và Lào.

Ngành sầu riêng vẫn có nhiều dư địa phát triển nhưng cần thay đổi nhiều

Thay đổi để khai thác tiềm năng

Tuy vậy, để tận dụng cơ hội từ nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng của thị trường quốc tế, đặc biệt là Trung Quốc, ngành sầu riêng Việt Nam không chỉ cần mở rộng diện tích mà còn phải thay đổi tư duy phát triển theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, gắn với chuỗi giá trị toàn cầu.

Sau chuyến công tác tại Trung Quốc mới đây, ông Lê Đức Huy, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), nhận định thị trường này vẫn còn tiềm năng với tốc độ tăng trưởng khoảng 20%-25%/năm. Riêng năm 2025, Trung Quốc đã chi gần 9 tỉ USD để nhập khẩu sầu riêng, trong đó khoảng 10% là sản phẩm đông lạnh. Dù vậy, hiện chỉ khoảng 10% dân số nước này được tiếp cận sầu riêng, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn.

Ông Huy cho biết ở Trung Quốc, sầu riêng nhập khẩu thường được phân loại, đóng gói lại hoặc chế biến để gia tăng giá trị trước khi đến tay người tiêu dùng. Trong chuyến công tác, ông đã tham quan nhiều điểm livestream bán sầu riêng hoạt động 24/7, với sản lượng tiêu thụ lên tới 60.000 quả mỗi ngày.

Ông Huy nhận định: "Nếu sầu riêng Việt Nam nâng cao chất lượng ngay từ vườn, tháo gỡ các vướng mắc về lưu thông, kiểm nghiệm, đồng thời đầu tư bài bản vào công nghệ bảo quản, logistics và các cụm công nghiệp chế biến thì sẽ không phải lo về đầu ra hay giá cả trong nhiều năm tới".

Ông Huy cho biết Simexco Daklak đang cùng các đối tác phát triển quỹ đất công nghiệp để thu hút nhà đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản, nhất là sầu riêng. "Với lợi thế về vùng nguyên liệu, Đắk Lắk có tiềm năng trở thành trung tâm logistics và giao dịch sầu riêng của khu vực Đông Nam Á" - ông kỳ vọng.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cũng cho rằng ngành sầu riêng còn dư địa phát triển rất lớn nếu đáp ứng tốt các yêu cầu về kỹ thuật và an toàn thực phẩm. Đây chính là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư với quy mô từ vài chục đến hàng ngàn hecta.

Theo ông Bình, sự tham gia của các nhà đầu tư lớn vừa tạo áp lực cạnh tranh vừa thúc đẩy nâng cao tiêu chuẩn chung của toàn ngành nhờ lợi thế về vốn, công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại. Tuy nhiên, phần lớn sản lượng sầu riêng của Việt Nam hiện vẫn đến từ các nông hộ nhỏ lẻ. Vì vậy, cần tăng cường liên kết để hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

"Hiện Trung Quốc quy định mỗi mã số vùng trồng phải có diện tích tối thiểu 10 ha. Nếu tiếp tục sản xuất manh mún, nhà vườn sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc đáp ứng điều kiện xuất khẩu. Bên cạnh đó, ngành sầu riêng cần kiểm soát chặt chẽ hàm lượng kim loại nặng trong đất và trái cây, bảo đảm không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép, không sử dụng chất cấm và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm" - ông Bình lưu ý.