Mối nghi ngờ của lây truyền một dạng ung thư đặc biệt ở cá da trơn - Ảnh: WIRED
Những khối u đen bí ẩn xuất hiện trên một loài cá da trơn tại một hồ nước nằm giữa Mỹ và Canada đã được xác định là ung thư lây truyền. Đây là trường hợp đầu tiên dạng ung thư đặc biệt này được ghi nhận ở cá và trong một hệ sinh thái nước ngọt.
Phát hiện vừa được công bố trên tạp chí Nature, sau quá trình phân tích bộ gene của loài cá trê nâu (Ameiurus nebulosus).
Loài cá bản địa Bắc Mỹ này được tìm thấy tại hồ Memphremagog, trải dài từ bang Vermont của Mỹ sang tỉnh Quebec của Canada.
Từ năm 2012, người câu cá và các nhà sinh học đã bắt đầu quan sát thấy nhiều con cá trong hồ xuất hiện những mảng đen nổi trên da. Khảo sát giai đoạn 2014-2017 cho thấy khoảng 23-37% số cá được lấy mẫu mang các tổn thương này.
Phân tích mô học sau đó xác định chúng là những khối u hắc tố ác tính.
Ở một số con, tế bào ung thư xâm lấn xuống cơ, phá vỡ cấu trúc da và di căn tới các cơ quan khác. Tỉ lệ mắc bệnh cao từng làm dấy lên nghi ngờ về ô nhiễm môi trường hoặc một loại vi rút gây ung thư.
Để tìm nguyên nhân, nhóm nghiên cứu giải trình tự toàn bộ bộ gene của khối u và mô khỏe lấy từ cùng những con cá. Trong một trường hợp ung thư thông thường, ADN của khối u phải gần với ADN của vật chủ hơn vì tế bào ung thư phát triển từ chính cơ thể đó.
Kết quả tại hồ Memphremagog lại cho thấy điều ngược lại.
Bộ gene của các khối u trên những con cá khác nhau giống nhau hơn nhiều so với mô khỏe của chính vật chủ. Hàng trăm nghìn biến thể di truyền được tìm thấy chung trong các mẫu u nhưng vắng mặt ở mô bình thường.
Bằng chứng này cho thấy các khối u thuộc về một dòng tế bào ung thư vô tính, bắt nguồn từ một con cá trong quá khứ rồi lần lượt truyền sang những vật chủ mới.
Tế bào ung thư trực tiếp trở thành tác nhân lây nhiễm, tiếp tục sinh sôi trong cơ thể con cá tiếp nhận thay vì khiến vật chủ tự hình thành một khối u mới. Nhóm nghiên cứu cũng chưa tìm thấy vi rút hoặc vi sinh vật nào gắn riêng với các mô bệnh.
Cá trê nâu (Ameiurus nebulosus) - Ảnh: FISHIPEDIA
Hiện tại cơ chế lây bệnh vẫn là câu hỏi chưa có lời giải. Theo các nhà nghiên cứu, cá trê nâu (Ameiurus nebulosus) thường tập trung với mật độ cao và tiếp xúc trực tiếp với nhau trong mùa sinh sản, tạo điều kiện để tế bào ung thư truyền từ con này sang con khác.
Bên cạnh đó, do là loài cá da trơn không có vảy và sống sát đáy, các tế bào ung thư tồn tại trong nước hoặc trầm tích cũng có thể xâm nhập vào cơ thể qua da, mang hoặc miệng.
Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng những thay đổi về hormone trong mùa sinh sản, ô nhiễm môi trường hoặc sự suy giảm hệ miễn dịch có thể giúp các tế bào ung thư "qua mặt" cơ chế phòng vệ của vật chủ. Tuy nhiên đây mới chỉ là các giả thuyết và cần thêm bằng chứng để kiểm chứng.
Trước phát hiện này, giới khoa học mới chỉ xác nhận ung thư lây truyền tự nhiên ở chó, quỷ Tasmania và một số loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ.
Các nhà khoa học hiện vẫn chưa xác định được căn bệnh này gây tử vong theo cơ chế nào, cũng như đã lan rộng tới bao nhiêu thủy vực ở Bắc Mỹ.
Theo nhóm nghiên cứu, việc truy tìm nguồn gốc, con đường lây lan và tác động của căn bệnh đối với quần thể cá có thể giúp làm sáng tỏ cách một dòng tế bào ung thư vượt qua hàng rào miễn dịch, rời khỏi cơ thể ban đầu và tiếp tục tồn tại qua nhiều thế hệ vật chủ.
