‘Hành trình ngược’ của vỏ bao bì

Hệ thống thu gom, phân loại và tái chế là mắt xích quan trọng để EPR phát huy hiệu quả

Sau hơn hai năm triển khai trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), bên cạnh những chuyển biến tích cực, nhiều doanh nghiệp cho rằng để mô hình tuần hoàn bao bì vận hành hiệu quả hơn, hạ tầng thu gom, phân loại và thị trường tái chế cần tiếp tục được hoàn thiện.

Điểm nghẽn của hành trình bao bì "tái sinh"

Theo nhiều doanh nghiệp, khó khăn lớn nhất khi triển khai EPR (Extended Producer Responsibility - Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất) vẫn nằm ở hệ thống thu gom và tái chế hiện nay chưa đủ năng lực để vật liệu sau sử dụng thực sự quay trở lại vòng sản xuất.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện Công ty TNHH Thực phẩm Orion Vina cho biết với bao bì nhựa mềm, trọng lượng nhẹ, giá trị thu hồi thấp, trong khi chi phí phân loại, vận chuyển và xử lý cao khiến hoạt động thu gom khó đạt hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh bài toán thu hồi, EPR còn đặt ra bài toán về quản trị dữ liệu bao bì, báo cáo tuân thủ và sự phối hợp giữa nhiều bộ phận trong doanh nghiệp. "Đây là thách thức mang tính hệ thống", đại diện Orion chia sẻ.

Ở góc nhìn rộng hơn, HEINEKEN Việt Nam cho rằng EPR không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý bao bì sau sử dụng mà còn buộc doanh nghiệp thay đổi cách quản trị toàn bộ chuỗi giá trị.

Nếu trước đây trách nhiệm của nhà sản xuất gần như kết thúc khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng, thì nay doanh nghiệp phải theo dõi cả hành trình sau tiêu dùng của sản phẩm và bao bì.

Công nhân phân loại bao bì sau sử dụng tại một cơ sở tái chế

Tuy nhiên, chính những áp lực tuân thủ đó cũng mở ra những cơ hội để thúc đẩy chuyển đổi mô hình kinh tế tuần hoàn. Với HEINEKEN Việt Nam, EPR thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ tư duy "quản lý chất thải" sang "quản lý tài nguyên", xem bao bì sau sử dụng như một nguồn "nguyên liệu" trong một vòng tuần hoàn khép kín, để tiếp tục được thu hồi và tái chế.

Chính vì vậy, doanh nghiệp kỳ vọng rằng EPR không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm thu gom và tái chế sản phẩm, bao bì thải bỏ sau tiêu dùng, mà còn hướng tới xây dựng hệ thống hạ tầng và mạng lưới thu gom, phân loại, tái chế; thúc đẩy phát triển thị trường nguyên liệu, vật liệu tái chế; khuyến khích tái chế khép kín (closed-loop recycling), nâng cao chất lượng tái chế (high-quality recycling) và từng bước thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Tạo thị trường cho bao bì tái sinh

Để "hành trình ngược" của bao bì không bị đứt đoạn, các doanh nghiệp cho rằng chính sách cần tiếp tục hoàn thiện các điều kiện thực thi, thay vì chỉ dừng ở yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ tái chế.

Về việc thực hiện nghĩa vụ tái chế, FrieslandCampina Việt Nam cho biết đã ủy quyền cho PRO Vietnam thu gom và tái chế khối lượng tương đương 17% lượng đưa ra thị trường, đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy định. Theo doanh nghiệp, việc tham gia PRO Vietnam giúp tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp, đơn vị tái chế và cơ quan quản lý trong quá trình xây dựng hệ thống thu gom.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cho rằng EPR sẽ khó đi vào thực chất nếu thị trường tái chế chưa phát triển tương xứng. Chính sách cần đồng thời thúc đẩy cả cung và cầu của nền kinh tế tuần hoàn, có lộ trình phù hợp với năng lực thực tế của thị trường, nhất là đối với những loại vật liệu còn nhiều khó khăn trong thu gom và xử lý. 

"Chúng tôi tin rằng khi doanh nghiệp nhìn thấy cả giá trị môi trường và hiệu quả kinh tế từ thiết kế xanh và sử dụng vật liệu tái chế, EPR sẽ không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững", đại diện FrieslandCampina Việt Nam chia sẻ.

Với EPR, vòng đời của chai nhựa và bao bì không còn kết thúc sau khi sản phẩm được tiêu dùng.

Đồng quan điểm, HEINEKEN Việt Nam cho rằng EPR cần hướng tới xây dựng hệ thống hạ tầng thu gom, phân loại và tái chế; phát triển thị trường vật liệu tái chế, khuyến khích các mô hình sản xuất và tái chế khép kín và từng bước thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Theo doanh nghiệp, không một đơn vị nào có thể tự khép kín vòng tuần hoàn của bao bì. Để EPR phát huy hiệu quả, cần sự phối hợp của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị tái chế, các tổ chức xã hội và người tiêu dùng.

Các doanh nghiệp đều nhìn nhận EPR là bước tiến quan trọng trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, bao bì chỉ thực sự có "vòng đời thứ hai" khi được nối tiếp bằng một hệ thống thu gom, phân loại và tái chế đủ mạnh.

Nếu những mắt xích này chưa hoàn thiện, EPR sẽ khó phát huy trọn vẹn hiệu quả, bởi trách nhiệm của nhà sản xuất đã được mở rộng nhưng vòng tuần hoàn của vật liệu vẫn chưa thể khép kín.