Theo báo cáo Thị trường ô tô cập nhật đến tháng 3/2026 của PWC, thị trường ô tô Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng doanh số 20,3% trong năm 2025, thuộc nhóm cao nhất ASEAN. Trong khi đó, Indonesia giảm 7,2%, Thái Lan gần như đi ngang ở mức âm 0,1%, còn Malaysia chỉ tăng 0,2%.
Lực đẩy từ VinFast
Diễn biến nói trên cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cấu trúc thị trường ô tô khu vực. Nếu trong nhiều năm, Thái Lan và Indonesia được xem là hai trung tâm ô tô lớn nhất ASEAN, thì Việt Nam đang nổi lên như thị trường tăng trưởng mới, nhưng với động lực chính đến từ xe điện và sự mở rộng của VinFast chứ không đến từ sự phục hồi đồng đều của toàn ngành.
PwC cho biết riêng VinFast đã đóng góp thêm khoảng 88.000 xe vào tăng trưởng chung của thị trường Việt Nam trong năm 2025. Con số này tương đương doanh số cả năm của nhiều thương hiệu lớn tại Việt Nam trong các giai đoạn trước.
Hãng này cũng tăng bậc trong bảng xếp hạng 15 thương hiệu có doanh số cao nhất ASEAN-6 và lọt vào top 5.
Báo cáo mới nhất của VinFast cho biết, trong 4 tháng đầu năm, hãng này bán ra thị trường 78.458 xe.
Điều đáng chú ý nằm ở chỗ, khác với mô hình tăng trưởng truyền thống của ASEAN vốn phụ thuộc vào các liên doanh nước ngoài, yếu tố dẫn dắt thị trường Việt Nam đến từ một hãng xe nội địa.
Trong nhiều năm, Thái Lan được xem là “Detroit của châu Á” nhờ năng lực sản xuất và xuất khẩu xe động cơ đốt trong. Indonesia cũng nổi lên như trung tâm sản xuất nhờ quy mô dân số lớn và lợi thế tài nguyên. Tuy nhiên, cả hai thị trường này đều phụ thuộc lớn vào các OEM Nhật Bản. Trong khi đó, thị trường Việt Nam được thúc đẩy bởi xe điện nội địa, hạ tầng sạc và các hệ sinh thái liên quan.
Theo các chuyên gia, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà thu nhập bình quân đầu người bắt đầu hỗ trợ mạnh hơn cho tiêu dùng ô tô. Năm 2025, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đạt khoảng 5.026 USD. Trong nhiều nghiên cứu về ngành ô tô, ngưỡng 3.000-5.000 USD/người thường được xem là giai đoạn thị trường bắt đầu bước vào chu kỳ mua xe đại chúng. Khi thu nhập vượt qua ngưỡng này, ô tô không còn là tài sản chỉ dành cho nhóm thu nhập cao.
Diễn biến này từng xuất hiện tại Trung Quốc trong giai đoạn bùng nổ ô tô dân dụng cách đây hơn một thập kỷ. Tại Việt Nam, quá trình này diễn ra đồng thời với sự mở rộng của hạ tầng cao tốc, tín dụng tiêu dùng và các dòng xe điện giá thấp hơn xe xăng truyền thống ở chi phí vận hành.
Khi Thái Lan và Indonesia chững lại
Theo PwC, thị trường ô tô Indonesia giảm 7,2% doanh số trong năm 2025 do chịu ảnh hưởng từ sức mua suy yếu, chi phí vay cao và áp lực kinh tế vĩ mô. Dù sở hữu lợi thế lớn về nickel và chuỗi cung ứng pin, Indonesia vẫn chưa tạo được cú hích tiêu dùng EV ở quy mô đủ lớn để bù đắp sự chững lại của xe động cơ đốt trong.
Trong khi đó, Thái Lan gần như không tăng trưởng. Diễn biến này phản ánh khó khăn của mô hình ô tô truyền thống dựa trên xe động cơ đốt trong và OEM Nhật Bản. Trong nhiều năm, các hãng Nhật chi phối thị trường Thái Lan thông qua các cơ sở sản xuất quy mô lớn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang EV đang diễn ra nhanh hơn dự kiến, trong khi lợi thế cũ của xe xăng dần suy giảm.
Các hãng xe Trung Quốc như BYD, MG hay GWM liên tục mở rộng hiện diện tại Thái Lan trong hai năm gần đây. Điều này khiến thị phần của các OEM Nhật chịu áp lực lớn hơn.
Theo PwC, trật tự ngành ô tô toàn cầu đang thay đổi theo hướng có lợi cho các doanh nghiệp Trung Quốc. PwC dự báo thị phần của các hãng xe Trung Quốc tại châu Âu sẽ vượt 4% trong giai đoạn tới. Đáng chú ý hơn, EU hiện đã nhập khẩu ô tô và linh kiện từ Trung Quốc nhiều hơn chiều ngược lại.
Khoảng cách xuất nhập khẩu giữa các OEM Đức và Trung Quốc được dự báo có thể bị xóa trong thời gian ngắn. Điều này cho thấy Trung Quốc không còn đóng vai trò “công xưởng giá rẻ”, mà đã chuyển sang vị trí trung tâm sản xuất và xuất khẩu EV toàn cầu.
Việt Nam - biến số mới của thị trường xe khu vực
Sự thay đổi đó cũng tác động trực tiếp đến ASEAN. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một thị trường có khả năng thích nghi nhanh hơn với xu hướng EV nhờ quy mô còn nhỏ, cấu trúc thị trường chưa ổn định hoàn toàn và có doanh nghiệp nội địa dẫn dắt.
Theo PwC, ngành ô tô hiện không còn chỉ cạnh tranh về sản phẩm, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng, nguyên liệu và vị trí địa chính trị. Kể từ năm 2025, các OEM toàn cầu đã phải gánh ít nhất 35 tỷ USD chi phí liên quan đến thuế quan.
Trong khi đó, 25% giao dịch dầu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, 9% năng lực chế biến nhôm toàn cầu nằm ở Trung Đông và giá lithium, cobalt và nickel biến động mạnh. Các yếu tố này buộc nhiều hãng xe phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, tức chiến lược “China+1” tiếp tục được đẩy mạnh.
Việt Nam là một trong những quốc gia hưởng lợi nhờ vị trí gần Trung Quốc, chi phí cạnh tranh và mạng lưới FTA rộng. Quan trọng hơn, thị trường Việt Nam không chỉ còn được nhìn như nơi tiêu thụ xe, mà bắt đầu có vai trò trong chuỗi giá trị EV khu vực.
Điều này không đồng nghĩa rằng Việt Nam đã thay thế vai trò của Thái Lan hay Indonesia trong chuỗi cung ứng ô tô ASEAN. Quy mô sản xuất và xuất khẩu của hai quốc gia này vẫn lớn hơn đáng kể. Tuy nhiên, Việt Nam đang trở thành một biến số mới của thị trường khu vực, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi sang EV.
