Vàng của cán bộ đi B gửi lại Ủy ban Thống nhất - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
Đây là vàng, thẻ (sổ) tiết kiệm của các cán bộ đi B (cán bộ vào Nam từ 1959-1975) gửi lại Ủy ban Thống nhất Trung ương trước khi lên đường.
Như nhiều hiện vật, tài liệu khác của các cán bộ đi B, đến nay hầu hết vẫn chưa tìm được chủ nhân hay thân nhân để trao trả lại.
Hàng vạn cán bộ đi B, giấy tờ, tiền, vàng gửi cả lại
Theo Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, sau Hiệp định Geneva năm 1954, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc. Sau đó, từ năm 1959-1975, trước yêu cầu cấp bách của cách mạng ở miền Nam, nhiều người trong số đó, cùng với các cán bộ người miền Bắc vượt dãy Trường Sơn trở lại chiến trường miền Nam để chi viện sức người cho cách mạng.
Khác với lực lượng quân đội trực tiếp chiến đấu trên mặt trận, cán bộ đi B là lực lượng dân sự.
Các sổ tiết kiệm cán bộ đi B gửi lại, chưa thể trao trả cho người thân - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
Hàng vạn cán bộ, đảng viên cùng đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia và công nhân kỹ thuật thuộc mọi lĩnh vực đang công tác tại các cơ quan ở miền Bắc đã bí mật lên đường. Đó là nhiệm vụ cách mạng bí mật, được gọi với mật mã "đi B".
Lộ trình vào miền Nam luôn được giữ bí mật tuyệt đối. Người tình nguyện đi B lặng lẽ rời nơi công tác, tập kết tại những địa chỉ bí mật tại Hà Nội, Hòa Bình, Hà Tây cũ.
Đại diện của Ủy ban Thống nhất Trung ương làm việc với từng người. Tất cả tài liệu thuộc về tổ chức, nhân sự như lý lịch Đảng, lý lịch cán bộ, huân huy chương, tư trang như ảnh, nhật ký, thư từ, sổ tiết kiệm đều được gửi lại miền Bắc chờ ngày họ trở về.
Những cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc nay trở lại miền Nam làm nhiệm vụ, nhiều người không có gia đình ở ngoài Bắc nên gửi luôn cả vàng và tài sản cá nhân khác cho Ủy ban Thống nhất Trung ương.
Sau khi Ủy ban Thống nhất giải thể năm 1976, khối hồ sơ được chuyển về Ban Tổ chức Trung ương, sau đó được bàn giao cho Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước quản lý.
Hơn 72.000 hồ sơ của cán bộ đi B vẫn chờ tìm được chủ nhân - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
Hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B chờ được trả về chủ nhân
Trong nhiều năm qua, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã xây dựng cơ sở dữ liệu, phần mềm tra cứu hồ sơ cán bộ đi B và đưa vào vận hành hệ thống tra cứu trực tuyến tại địa chỉ https://www.luutru.gov.vn/hosodiB/, tạo điều kiện để người dân, thân nhân cán bộ đi B và các cơ quan chức năng tra cứu, xác minh thông tin.
Đồng thời, Cục đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương rà soát, chuyển giao danh mục và bản sao hồ sơ cán bộ đi B phục vụ công tác xác minh thân nhân, giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng cũng như trao trả hồ sơ, kỷ vật.
Nhiều cán bộ đi B và thân nhân đã được trao trả hồ sơ, kỷ vật. Tuy nhiên số lượng hồ sơ, kỷ vật chưa tìm được chủ nhân để trao trả lại rất lớn.
Hiện nay hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố (theo địa giới hành chính các thời kỳ giai đoạn 1945 - 1975) đang được gìn giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.
Sau hơn nửa thế kỷ, hành trình đưa những hồ sơ, kỷ vật ấy trở về với chủ nhân và gia đình vẫn còn nhiều trăn trở.
Nhiều cán bộ đi B đã anh dũng hy sinh hoặc đã từ trần sau chiến tranh. Thông tin về thân nhân, nơi cư trú thay đổi qua nhiều thập kỷ; địa giới hành chính cũng có nhiều điều chỉnh, gây không ít khó khăn cho công tác xác minh.
Nhưng điều day dứt hơn cả, theo Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, là đến nay vẫn còn nhiều gia đình, nhiều người con, người cháu của cán bộ đi B chưa hề biết rằng hồ sơ, kỷ vật của người thân mình vẫn đang được gìn giữ cẩn trọng tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, lặng lẽ chờ ngày được trở về.
Đối với kỷ vật gốc, do yêu cầu nghiêm ngặt phải bảo đảm xác định đúng chủ nhân hoặc thân nhân hợp pháp trước khi bàn giao, nên số lượng đã trao không nhiều.
Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đến nay đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp, đồng thời phối hợp trao trả vàng và kỷ vật cho 150 cán bộ đi B và thân nhân tại các Hội nghị tri ân người có công toàn quốc và các hoạt động tri ân nhân Ngày Thương binh - Liệt sĩ hằng năm.
Nhẫn vàng gửi lại của các cán bộ đi B, hiện vẫn chưa tìm được gia đình để trả lại - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
Riêng về số vàng của cán bộ đi B đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, chỉ có 6 tài sản là có hồ sơ, có tên tuổi, địa chỉ của chủ nhân.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua với nhiều biến động mà tới nay Trung tâm Lưu trữ quốc gia III mới chỉ tìm được thân nhân của hai cán bộ đi B để trao lại số vàng mà chồng, cha họ đã gửi, vào năm 2017 và 2022.
Một số sổ tiết kiệm cũng tìm được thân nhân cán bộ đi B để trao trả lại. Tuy nhiên những sổ tiết kiệm này chỉ còn có giá trị kỷ vật lưu giữ.
