EU sắp siết dư lượng nhiều thuốc bảo vệ thực vật, nông dân, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản cần lưu ý gì?

Nông dân trồng thanh long ở Sơn La - Ảnh: C. TUỆ

Ông Ngô Xuân Nam, Phó giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật Việt Nam (gọi tắt văn phòng SPS Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh như vậy, khi trao đổi với Tuổi Trẻ về việc đảm bảo an toàn thực phẩm đối với nông sản, trái cây xuất khẩu sang EU trong thời gian tới.

Ông Nam cho biết từ đầu năm đến nay, cơ bản nông sản, thực phẩm Việt Nam xuất sang EU như gạo, cà phê, hầu hết các sản phẩm trái cây tươi, thủy sản và thực phẩm chế biến đều tuân thủ tốt các biện pháp SPS của thị trường EU.

Tuy nhiên, vẫn còn một số vi phạm đơn lẻ do doanh nghiệp chưa hiểu đúng quy định của thị trường EU, dẫn đến vi phạm.

Ví dụ, các sản phẩm phối trộn như há cảo, ravioli. Các sản phẩm này vi phạm lỗi không khai báo chất gây dị ứng, đặc biệt là trứng. 

Theo quy định của EU, trứng phải có nguồn gốc từ cơ sở EU công nhận, trong khi Việt Nam chưa có cơ sở nào được công nhận, vì vậy nếu muốn phối trộn trứng để làm há cảo thì phải nhập từ các nước có cơ sở được EU công nhận, nếu không sẽ bị thu hồi, tiêu hủy.

Một lô hàng vi phạm có thể khiến cả ngành hàng bị tăng tần suất kiểm tra 

* Với những vi phạm như vậy ảnh hưởng như thế nào đến xuất khẩu nông sản Việt Nam?

- EU đánh giá rủi ro theo ngành hàng chứ không chỉ theo từng doanh nghiệp riêng lẻ. Chỉ cần một doanh nghiệp vi phạm có thể khiến cả ngành hàng bị tăng tần suất kiểm tra biên giới, làm chậm thời gian thông quan, tăng chi phí xét nghiệm và ảnh hưởng đến uy tín chung của nông sản Việt Nam.

Không chỉ ảnh hưởng tới ngành hàng mà chính doanh nghiệp cũng đối mặt với các biện pháp xử lý nghiêm khắc nếu có lô hàng vi phạm như tiêu hủy tại biên giới, hoặc thu hồi toàn bộ khỏi thị trường, gây thiệt hại lớn về tài chính và chi phí xử lý.

Ông Ngô Xuân Nam - Ảnh: C. TUỆ

* EU hiện đang kiểm soát nông sản Việt Nam như thế nào? Với những mặt hàng trái cây đang chịu kiểm soát tăng cường như sầu riêng, thanh long..., đã giảm các vi phạm chưa?

- Hiện EU vẫn duy trì kiểm soát đối với 4 mặt hàng của Việt Nam gồm sầu riêng (tần suất kiểm tra tại cửa khẩu 20%), thanh long (30%), ớt và đậu bắp (cùng 50%) theo quy định (EU) 2019/1793, trong đó thanh long, ớt, đậu bắp phải có chứng thư kèm theo.

Theo quy định của EU điều chỉnh tần suất kiểm tra biên giới 6 tháng một lần dựa trên dữ liệu tuân thủ. Nếu tỉ lệ vi phạm thấp, tần suất kiểm tra có thể được giảm.

Tại cuộc họp với Tổng vụ Sức khỏe và An toàn thực phẩm của Ủy ban châu Âu (DG SANTE) hồi tháng 6 vừa qua, Văn phòng SPS Việt Nam đã kiến nghị EU xem xét giảm tần suất kiểm tra đối với thanh long trên cơ sở 6 tháng đầu năm chỉ có 1 lô hàng vi phạm, giảm so với giai đoạn trước đây.

Bên cạnh đó, EU cũng bổ sung các đối tượng kiểm dịch thực vật mới (sâu đục quả), trong đó có sinh vật gây hại này đã xuất hiện trên cây có múi (bưởi, cam, quýt) tại đồng bằng sông Cửu Long. Đây là thông tin các địa phương và doanh nghiệp cần sớm cập nhật để tăng cường giám sát và kiểm soát ngay từ vùng trồng.

Công nhân sơ chế, làm sạch bưởi trước khi đóng gói xuất khẩu - Ảnh: CHÁNH THU

Các quy định mới sẽ tác động trực tiếp đến nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đang xuất khẩu

* Trong thời gian tới, EU có những thay đổi gì mà người dân, doanh nghiệp xuất khẩu cần lưu ý nếu muốn xuất khẩu vào thị trường này?

- Trong 6 tháng đầu năm 2026, EU ban hành 74 thông báo thay đổi biện pháp SPS, tăng gần 14% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu liên quan đến điều chỉnh mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật (MRL), phụ gia thực phẩm và kiểm dịch thực vật.

Theo đó, EU đang tiếp tục điều chỉnh, giảm mức dư lượng tối đa (MRL) đối với nhiều hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, trong đó một số mức được đưa về ngưỡng rất thấp, thường ở mức 0,01 mg/kg.

Nhóm Benomyl, Carbendazim và Thiophanate-methyl. Theo Quy định (EU) 2026/1314 mới thông tin ngày 4-8, EU điều chỉnh giảm MRL đối với các hoạt chất này xuống 0,01 mg/kg đối với hầu hết các sản phẩm nông nghiệp, riêng trà, gia vị, cà phê và một số sản phẩm khác áp dụng mức 0,05 mg/kg. 

MRL đối với một số loại quả như bưởi, cam, xoài, đu đủ và đậu bắp cũng được điều chỉnh giảm đáng kể. Quy định dự kiến áp dụng từ tháng 1-2027. 

Vì thế, ngay từ bây giờ người dân, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nông sản sang EU phải có sự chuẩn bị để sẵn sàng đáp ứng đúng quy định mới của EU. Tuân thủ 4 đúng gồm "đúng thuốc, đúng thời điểm, đúng liều lượng và đúng phương pháp".

Cùng với đó, EU tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm soát đối với các chất ô nhiễm có thể phát sinh trong quá trình sản xuất, chế biến hoặc từ môi trường và tăng cường yêu cầu đối với phụ gia và vật liệu tiếp xúc với thực phẩm.

Điểm đáng chú ý là EU không chỉ nâng cao tiêu chuẩn mà còn chuyển mạnh sang quản lý rủi ro toàn chuỗi sản xuất. Các quy định mới của EU sẽ tác động trực tiếp đến nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đang xuất khẩu, vì vậy doanh nghiệp cần cập nhật thường xuyên thay vì chỉ quan tâm khi quy định đã có hiệu lực.

Nông dân trồng sầu riêng ở Đắk Lắk - Ảnh: MINH PHƯƠNG

* Trước quy định mới ngày càng chặt chẽ của EU, ông có khuyến cáo người dân, doanh nghiệp?

- Như tôi nói ở trên, hiện nay mức dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất được EU quy định không quá 0,01mg/kg, đây là mức rất thấp. Vì vậy nông dân, doanh nghiệp sản xuất phải kiểm soát chặt chẽ vùng trồng, vùng nuôi và nguyên liệu đầu vào và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định hoặc không nên dùng các hoạt chất đó. Cùng với đó, tuân thủ thời gian cách ly và bảo đảm điều kiện vệ sinh trong thu hoạch, sơ chế, bảo quản nhằm hạn chế dư lượng và nhiễm vi sinh vật.

Đối với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu, phải thay đổi tư duy, chuyển từ "đáp ứng khi có yêu cầu" sang "chủ động thích ứng" với các tiêu chuẩn khắt khe của EU.

Thực hiện quản lý chất lượng từ vùng nguyên liệu, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cho đến quy trình chế biến, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc.

Tuyệt đối không gian lận trong ghi nhãn, đặc biệt là thông tin về chiếu xạ và thành phần gây dị ứng. Đối với sản phẩm thuần chay, cần có biện pháp ngăn ngừa nhiễm chéo ADN động vật trong dây chuyền sản xuất.

Đồng thời, doanh nghiệp không nên chờ đến khi quy định có hiệu lực mà cần theo sát các thông báo dự thảo từ Văn phòng SPS Việt Nam để điều chỉnh quy trình sản xuất kịp thời.